در اين استاندارد اصطلاحات و / يا واژه‌ها با تعاريف زير بکار مي‌رود

داوطلب  (Condidate)

به فرد متقاضي دريافت گواهينامه بر اساس اين استاندارد ملي اطلاق مي‌گردد.

گواهينامه (Certificate)

مدرك كتبي دال بر اثبات شرايط فرد است.

موسسه صدور گواهي  (Certification body)

سازماني است كه طبق اين استاندارد ملي، صدور گواهي افراد آزمون هاي غير مخرب را اداره  مي‌نمايد.

صدور گواهي  (Certification)

 روشهايي است كه بر طبق اين استاندارد ملي، منجر به صدور گواهينامه مكتوب اثبات شرايط سطح  قابليت افراد، در يك روش مورد نظر آزمون غير مخرب در رشته صنعتي خاصي مي‌شود.

كارفرما يا مؤسسه مسئول (Employer or responsible agency)

 سازمان ، نهاد يا شركتي كه داوطلب در آن بطور مستمر اشتغال به کار دارد.

امتحان پايه (Examination,basic)

 يكي از امتحانات اثبات شرايط در سطح 3 مي‌باشد كه دانش فرد را در زمينه‌هاي زير ارزيابي مي‌كند:

 الف - علم مواد و فناوري ساخت.

 ب - اين نظام اثبات شرايط و صدور گواهي.

 پ - مباني اساسي روشهاي مختلف آزمونهاي غير مخرب در حد سطح دو.

مركز امتحان (Examination center)

مركزي است كه از طرف موسسه صدور گواهي بطور مستقيم و يا از طريق مراكز معتبر اثبات شرايط تائيد گرديده و امتحانات اثبات شرايط داوطلبين در آن انجام مي‌شود.

امتحان عمومي (Examination general)

امتحان كتبي سطح 1 يا سطح 2 كه مربوط به مباني يك روش آزمون غير مخرب مي‌باشد.

امتحان تخصصي شغلی (Examination-job-specific)

 هر گونه امتحان اضافي در رابطه با كاربرد يك روش آزمون غير مخرب در يك محصول خاص است كه كاربرد عمومي در صنعت ندارد.

 اين امتحان خارج از دامنه اين استاندارد ملي مي‌باشد.

امتحان روش اصلي  (Examination- main method)  

يكي از امتحانات اثبات شرايط در سطح 3 مي باشد كه دانش عمومي و تخصصي داوطلب سطح 3 را در روش مورد نظر و همچنين توانايي فرد را در نوشتن روش اجرايي هاي آزمون غير مخرب، ارزيابي مي‌نمايد.

امتحان عملي (Examination - practical)

امتحاني است كه توانايي داوطلب در انجام عملي روش آزمون غير مخرب مورد نظر را ارزيابي مي‌نمايد.

امتحان اثبات شرايط (Examination - qualification)

متحاني كه جهت ارزيابي دانش و كارائي داوطلب، توسط موسسه صدور گواهي و يا مراكز معتبر اثبات شرايط برگزار مي‌شود.

اامتحان اختصاصي  (Examination - specific)

اامتحان كتبي در رابطه با كاربرد يك روش آزمون غير مخرب در زمينه يا زمينه‌هاي خاص صنعتي است كه شامل معلومات راجع به محصول، "كدها" و استانداردهاي مربوط، مشخصات و ضوابط قبولي مي‌شود.

ممتحن (Examiner)

شخص داراي گواهينامه در سطح 3 در روشي كه امتحان اخذ مي‌كند و توسط موسسه صدورگواهي، جهت برگزاري و تصحيح امتحانات NDT تائيد شده باشد.

- هيچ فرد سطح 3، نبايد خود به تنهايي ممتحن داوطلبي باشد كه شخصا"‌او را براي همان امتحان آموزش داده است.

تجربه (Experience)

مدت زماني است كه در خلال آن، داوطلب روش ويژه‌اي از آزمون غير مخرب را تحت نظارت شخص معتبر (3- 26) انجام داده است و شامل استفاده از روش آزمون غير مخرب بر روي مواد، قطعات يا سازه‌ها مي‌باشد.

رشته صنعتي (Industrial sector)

زمينه ويژه‌اي از صنعت يا فناوري است كه در آن شيوه‌هاي تخصصي غير مخرب بكارمي‌رود و اين شيوه‌ها نيازمند مهارت، دانش، تجهيزات يا آموزش ويژه، جهت دستيابي به عملكرد رضايت بخش مي‌باشد.

- يك رشته صنعتي مي‌تواند به عنوان يك محصول (جوش، ريخته‌گري و غيره ) يا يك صنعت (هوافضا، فولاد و غيره) تعبير شود (به پيوست الف نيز مراجعه شود).

دستورالعمل (NDT instruction)  NDT

 شرح مكتوب مراحل دقيق انجام آزمون است كه طبق يك روش اجرايي   NDT    ، استاندارد، "كد" يا   مشخصات فني تعيين شده، دنبال مي‌شود. 

روش های (NDT Method)  NDT

بكارگيري يك اصل فيزيكي در آزمونهاي غير مخرب است (مانند: آزمون فراصوتي).

روش های اجرایی (NDT Procedure)  NDT

ترتيب منظم مراحلي است، كه مورد استفاده، چگونگي و ترتيب انجام يك روش NDT بر روي يك محصول را، شرح مي‌دهد.

فن (NDT Technique)  NDT

طريقه ويژه‌اي از بكارگيري يك روش NDT است (مانند: آزمون فراصوتي به طريق غوطه‌وري).

آموزش (NDT Training)  NDT

فرآيند تدريس نظري و عملي روش NDT كه دريافت گواهينامه آن مورد نظر است و بصورت دوره آموزشي بر اساس سرفصل‌هاي تصويب شده اجرا مي‌گردد. قطعاتي كه از آنها امتحان عملي گرفته مي‌شود نبايد در دوره آموزشي مورد استفاده قرار گيرند.

مجوز فعاليت (Operating authorizion)

مجوزي است كه از طرف كارفرما يا مؤسسه مسئول بر اساس توانايي فرد براي انجام فعاليت خاص صادر مي‌گردد.

اثبات شرايط  (Qualification)

ابراز توانايي فيزيكي، دانش، مهارت، آموزش و تجربه لازم براي انجام صحيح فعاليت‌هايNDT  است.

وقفه قابل توجه (Significant interruption)

عدم فعاليت مداوم فرد به مدت بيش از يك سال به دليل غيبت يا تغيير در رشته كاري كه باعث شود فرد از اجراي وظايف در سطح خود مرتبط با روش و رشته‌هاي صنعتي مربوط كه براي آن گواهينامه اخذ نموده، باز بماند.

نظارت (Supervision)

هدايت انجام NDT توسط ديگر افراد NDT است و شامل كنترل فعاليت‌هاي مربوط به آماده سازي براي آزمون، اجراي آزمون و گزارش نتايج مي‌باشد.

قطعه امتحان  (Test speciment)

قطعه‌اي كه در امتحانات عملي، مورد استفاده قرار مي‌گيرد.

- قطعات نمونه بايد داراي مشخصه هاي محصولاتي باشند كه در رشته صنعتي مورد نظر تحت آزمون قرار مي‌گيرند و مي‌توانند بيش از يك ناحيه يا حجم براي آزمون را شامل شوند.

كارآموز (Traince)

شخصي است كه تحت نظارت افراد داراي گواهينامه فعاليت مي‌كند، اما هيچ آزموني را به صورت مستقل انجام نمي‌دهد، نتايج آزمون را تفسير نمي‌كند و گزارشي در مورد نتايج آزمون نمي‌نويسد.

- اين فرد مي‌تواند در حين كسب تجربه كافي براي بدست آوردن شرايط مورد نياز
سطح 1 يا دسترسي مستقيم به سطح 2،  ثبت نام شود.

احراز شرايط شركت در امتحان:

براي كسب احراز شرايط جهت شركت در امتحان، داوطلب بايد حداقل الزامات آموزش  NDT  تعريف شده در اين قسمت را کسب نمايد.

آموزش NDT ( سطح یک و سطح دو)

داوطلب بايد مدرك قابل قبول موسسه صدور گواهي، مبني بر تكميل يك دوره آموزشي NDT ، در روش و سطح گواهينامه مورد درخواست را ارائه نمايد. ارائه دهندگان آموزش، بايد مدركي مبني بر تكميل آموزش را صادر نمايند.

اطلاعات مندرج در پيوست ب اين استاندارد، مي‌تواند به عنوان راهنما جهت برنامه‌ريزي آموزشي و مواد درسي بکار رود. درخصوص مدت زمان آموزش، جدول 1 راهنمايي‌هايي را ارائه مي‌نمايد، در هر صورت در اتخاذ تصميم جهت مدت زمان دوره‌هاي آموزشي، موسسه صدور گواهي، مي‌تواند عوامل ديگري نظير ميزان تحصيلات داوطلب، داشتن گواهينامه در روشهاي ديگر و زمينه‌ها و ماهيت آموزش را در نظر بگيرد.

جدول1- مدت زمان آموزش

روش NDT

       سطح 1 (به ساعت)

سطح 2 (به ساعت)

جريان گردابي

40 

40

مايع نافذ

16

24

ذرات مغناطيسي

16

24

پرتونگاري

40

80

فراصوتي

40

80

 

*  ساعات دوره آموزشي، شامل دروس نظري و عملي است.

*  براي دستيابي مستقيم به سطح 2 ، مجموع ساعات سطح 1 و 2 در نظر گرفته مي‌شود.

 

آموزش   NDT( سطح سه)

متناسب با سطح علمي و فني داوطلب دريافت گواهينامه سطح 3 ، مقدمات كسب اثبات شرايط، به روشهاي مختلفي مي‌تواند صورت گيرد. به عنوان مثال : شركت در دوره‌هاي آموزشي، سمينارها و كنفرانس‌ها (مانند مواردي كه توسط انجمن هاي صنعتي و مستقل صورت مي‌گيرد)، مطالعه كتب، مجلات و ديگر منابع مشابه. در هر صورت لازم است كه داوطلب شواهد مستند از آموزش قابل قبول موسسه صدور گواهي را، ارائه نمايد. اطلاعات داده شده در پيوست ب اين استاندارد، مي‌تواند به عنوان راهنماي برنامه‌ريزي آموزشي و محتواي دوره‌ها به كار برده شود.

 

احراز شرايط اخذ گواهينامه

براي كسب گواهينامه، داوطلب بايد موفق به گذرانيدن امتحان اثبات شرايط شود و حداقل الزامات تعريف شده در اين بخش را تامين نمايد.

 

تجربه NDT (سطح یک و سطح دو)

حداقل ميزان سابقه كار مورد نياز قبل از اخذ گواهينامه، در جدول 2 نوشته شده است. مدارك مستند سابقه كار، توسط کارفرما تائيد و در اختيار موسسه صدور گواهي قرار مي‌گيرد.

جدول 2 – حداقل سابقه کار مورد نياز براي سطوح 1 و 2

روش NDT

حداقل سابقه كار ( به ماه )

سطح 1

سطح 2

جريان گردابي

3

9

مايع نافذ

1

3

ذرات مغناطيسي

1

3

پرتونگاري

3

9

فراصوتي

3

9

سابقه کار به ماه، بر مبناي كاركرد عادي 40 ساعت در هفته يا 175 ساعت در ماه يا طبق فعاليت هفتگي قانوني است. افرادي كه بيش از 40 ساعت در هفته به فعاليت اشتغال داشته باشند، مي‌توانند بر اساس مجموع ساعات امتياز بگيرند ولي لازم است كه براي اثبات آن مدارك مستند ارائه نمايند.

جهت دريافت گواهينامه سطح 2 منظور اين استاندارد از سابقه كار، مدتي است كه پس از اخذ سطح 1 فعاليت انجام مي‌گيرد. در صورتي كه شخصي بطور مستقيم اقدام به اخذ گواهينامه در سطح 2 نمايد، بايد مجموع سوابق سطوح 1 و 2 ذكر شده در ستون‌هاي فوق، در نظر گرفته شود.

امتيازهاي لازم جهت سابقه كار، براي دو يا چند روشNDT مشمول اين استاندارد رامي‌توان بطور همزمان بدست آورد بطوريكه كاهش مجموع سابقه کار بصورت زير خواهد بود:

  •  دو روشNDT  - كاهش مجموع زمان خواسته شده به ميزان 25 درصد.

  •  سه روش NDT – كاهش مجموع زمان خواسته شده به ميزان 33 درصد.

  •  چهار روش NDT يا بيشتر – كاهش مجموع زمان خواسته شده به ميزان 50 درصد.

در تمام مواردي كه كاهش سابقه کار لحاظ مي‌گردد، داوطلب بايد نشان دهد كه حداقل نصف زمان خواسته شده در اين جدول را براي هر روش NDT مورد نظر داراست.

 

تجربه NDT ( سطح سه)

با توجه به مسئوليت سطح 3 داوطلب بايد دانشي فراتر از روش مورد نظر NDT را، داشته باشد. شرايط لازم جهت كسب اين دانش وسيع مي‌تواند با تركيبي از تحصيلات كلاسيك،دوره‌هاي آموزشي و تجربه كاري، فراهم آيد. كليه مدارك معتبر جهت نشان دادن اين مهم به موسسه صدور گواهي، ارائه مي‌گردد. جدول 3 حداقل سابقه کار را با توجه به تحصيلات، نشان مي‌دهد.

 

"شرايط بينايي براي كليه سطوح"

داوطلب بايد مدارك معتبر دال بر سلامت بينايي را، با ذكر موارد زير ارائه نمايد.

الف- قدرت ديد در فاصله نزديك به طوريكه بتواند علائمJaeger  شماره 1 يا حروف (Times Roman) شماره 5/4 را در فاصله نزديك كه كمتر از 30 سانتي متر نباشد با يك يا دو چشم اصلاح شده يا اصلاح نشده به راحتي بخواند.
ب - قدرت تفكيك رنگها بطوريكه بتواند كنتراست بين رنگهاي مورد استفاده در روش مورد نظر NDT طبق تشخيص كارفرما را تميز دهد.

پس از دريافت گواهينامه معاينه بينايي بايد بطور سالانه تكرار شود و به تائيد كارفرما يا نماينده مسئول وي برسد.

جدول 3 – حداقل سابقه کار مورد نياز براي سطح سه

نحوه دستيابي

تحصيلات

حداقل سابقه کار (به ماه)

 

الف- دستيابي به سطح 3 توسط دارنده گواهينامه سطح 2

مدرك كارشناسي سه ساله يا بيشتر علوم يا مهندسي از دانشگاه يا كالج

12

مدرك فوق ديپلم دو ساله يا بيشتر علوم يا فني از دانشگاه، كالج يا مؤسسات فني معتبر

24

فاقد مدرك

48

ب – دستيابي مستقيم به سطح 3 بدون داشتن گواهينامه سطح 2 ولي داشتن سابقه کار معادل سطح 2

 

پ - داوطلب بايد امتحانات عملي سطح 2 روش مورد نظر را (بدون نياز به نوشتن دستورالعمل NDT) بگذراند.

مدرك كارشناسي سه ساله يا بيشتر علوم يا مهندسي از دانشگاه يا كالج

24

مدرك فوق ديپلم دو ساله يا بيشتر علوم يا فني از دانشگاه ، كالج يا مؤسسات فني معتبر

48

فاقد مدرك

72

 * در صورتي كه مدرك دانشگاهي در رشته NDT صادر شده باشد، ميزان سابقه کارخواسته شده براي سطح 3 به 50 درصد كاهش مي يابد.

اعتبار گواهينامه

مدت اعتبار گواهينامه‌هاي صادر شده، نبايد بيش از 5 سال از تاريخ صدور آن باشد. موارد زير موجب ابطال يا سلب اعتبار گواهينامه مي‌گردد:

الف- استفاده از گواهينامه، در رشته صنعتي غير موارد ذكر شده در گواهينامه.

ب - تصميم موسسه صدور گواهي، پس از بررسي شواهد مبني بر رفتار غير اخلاقي.

پ - در صورت ايجاد نقص در بينايي (رجوع شود به بند 7-2-3).

ت - وقفه بيش از حد در انجام روشي كه در آن صدور گواهي شده باشد.

 

تمديد گواهينامه (Renewal)

در پايان اولين دوره اعتبار گواهينامه پس از صدور آن، در صورت وجود شرايط زير، با ارائه مدرك كتبي از طرف دارنده گواهينامه، از طريق موسسه صدور گواهي، مي‌توان براي يك دوره مشابه ديگر گواهينامه را تمديد نمود:

الف - حفظ شرايط بينايي طبق خواسته‌هاي اين استاندارد، با ارائه گواهي پزشكي (بطور ساليانه).

ب - استمرار در انجام مسئوليت‌ها و فعاليت مطابق صلاحيت تائيد شده بطور مطلوب، بدون وقفه قابل ملاحظه.

*در صورتي كه مفاد بند ب ، محقق نگردد شخص مي‌بايست مجددا" اقدام به تجديد گواهينامه نمايد.

 

تجديد گواهينامه (Recertification)

 در پايان دوره دوم اعتبار گواهينامه يا حداقل هر 10 سال يكبار دارنده گواهينامه مي‌تواند نسبت به تجديد گواهينامه براي دوره مشابه، از طريق موسسه صدور گواهي، اقدام نمايد، مشروط بر آنكه دو شرط تمديد را احراز نموده و يك امتحان محدود، شامل موارد زير را بگذراند:

الف- دارندگان گواهينامه‌هاي سطوح 1 و 2 ، تحت امتحان عملي محدود در روش مورد نظر قرارمي‌گيرند.

ب - دارندگان گواهينامه سطح 3 ، تحت امتحان كتبي كه شامل موارد زير است، قرار مي‌گيرند:

*حداقل 20 سؤال در زمينه كاربرد روش آزمون در رشته صنعتي مورد نظر.

*حداقل 5 سوال در زمينه برنامه نظام اثبات شرايط و صدور گواهي بر اساس اين استاندارد.

جهت تجديد گواهينامه در بيش از يك روش NDT در يك زمان به طريق امتحان، تعداد كل سؤالات مي‌تواند بر اساس جدول 9 كاهش يابد.

 در صورت عدم موفقيت داوطلب در كسب نمره حداقل 80 درصد در امتحان تجديد گواهينامه، بايد جهت درخواست مجدد صدور گواهينامه اقدام نمايد.

 بعنوان يك روش جايگزين براي امتحان تجديد صدور گواهينامه سطح 3 كه در بند10-3-1 ب نوشته شده است، موسسه صدور گواهي مي‌تواند يك نظام امتيازي براي صدور گواهينامه تدوين و اجرا نمايد. جهت راهنمايي، دو نمونه از ‌چنين نظامي در پيوست پ اين استاندارد نوشته شده است.

 

جدول 9 – حداقل تعداد سؤالات براي تجديد صلاحيت در چند روش

تعداد روشهاي NDT

كاربرد روش (الف)

نظام اثبات شرايط و صدور گواهي(ب)

2 روش

30

5

3 روش

40

5

4 روش

50

5

-  سوالات بطور مساوي از روشهاي مورد نظر انتخاب گردد.

-  اين قسمت از آزمون، مي‌تواند بصورت كتاب باز صورت گيرد.